Sözcükler doğar, büyür, gelişir, değişir, başkalaşır, anlam yitirir ya da kazanır ve zaman yolculuğu içerisinde yitip giderler.
İnsan yavrusunun binlerce yıldır kullanıp kullanıp yitirdiği sözcüklerin çöplüğünde üzerindeki tozlar silinip de parlatılınca kim bilir nice değerli ve anlam yüklü sözcük yatıp durmaktadır.
Rahmetli “dezem oğlu” Ergün Özmen de yıllar önce büyük sabır ve emekle kurup büyüttüğü Yenipazar’ın Sesi Gazetesi’nde de yer verdiği “Yenibazaca Laflar” başlığı altında, kimileri henüz kullanılmakta olan bir sözcükler seçkisi toplayıp bizlere bırakmıştı. Nurlar içinde saklansın “dezem oğlu” Ergün Özmen.
Yine Yenipazar doğumlu rahmetli anneciğim Zeynep Yıldırım’ın da çok kullandığı bir sözcük yer alır bu Yenibazaca Laflar arasında: Mazamorta!
Osmanlı’nın kuruluş yıllarında adı Rumca/Bizansça Belekoma olan Bilecik zaman içerisinde bugünkü biçimini alıp çok değişik kültürleri yoğurup kimilerini de silip atmış. Bu kültürlerden biri de Ermeni kültürü.
Yine rahmetli dedem Hasan Özcan’ın da dilinden düşürmediği “işe yaramaz” anlamındaki “bagas” sözcüğünün de Ermeniceden kalıp halen yaşayan bir sözcük olduğunu öğrenebilmiştim.
Evet gelelim “mazamorta”nın etimolojik kökeni ve anlamına!
“Bagas” sözcüğünden yola çıkarak “mazamorta”nın da Ermenice bir kökten evrilmiş olarak günümüze kadar gelebildiğini sezerken “her şeyi bilen” Google’da yaptığım kısacık bir araştırma sonucunda sözcüğün kökeninin İtalyancaya/Latinceye dayandığını buluverdim:
“Venediklilerle yapılan savaşta çok ağır bir şekilde yaralanmasına rağmen iyileşip geri dönmesinden dolayı İtalyanca Mezzomorto (yarı ölü) ifadesinden bozma Mezamorta lakabını almış, Mezemorta, Mezomorto ya da Mezamorto Hüseyin Paşa olarak da anılmıştır”
diye yazıyordu, tam 322 yıl önce bugün bu dünyadan göçüp gitmiş, “kaptan-ı deryalık da yapmış Osmanlı devlet adamı Hüseyin Paşa hakkında.
Mazamorta sözcüğünün hangi etkenlerle, nasıl ve hangi yolla özellikle Marmara Bölgesi’nin İç Anadolu’ya yakın yerleşim birimlerinde varlığını sürdürübeldiğini araştırabilmekse bambaşka bir yolculuk olmalı.
“Özensizce, baştan savma bir biçimde, yarım yamalak yapılmış” anlamına gelen “mazamorta”nın İtalyanca “yarı ölü” anlamındaki “mezzomorto”dan yaptığı naftalin kokulu yolculuğa sizleri de davet etmek istedim.
Belki yaptığım iş çok “mazamorta” oldu ama hiç olmazsa “ulu orta” yapmaya çalıştım.
Baksanıza ortalık “mezzomorto” yaşayıp “mazamorta” işler yapanlardan geçilmiyor!
Fikret Yıldırım
Mezamorta Hüseyin Paşa | (? - 21 Temmuz 1701)
